Auteur: Margot Leemans
Bronnen: https://www.agroforestryvlaanderen.be/; Vleeschouwers, B. (2022, 14 april). Agroforestry biedt interessante mogelijkheden voor boeren. Boer&Tuinder, 42;
Agroforestry – ook boslandbouw genoemd – is de methode waarbij op éénzelfde perceel, houtige gewassen worden gecombineerd met landbouwgewassen of met veehouderij. Vergeleken met andere landbouwteelten kan deze teeltmethode – onder de juiste voorwaarden – leiden tot een verhoging van de totale productiviteit van het landbouwgewas en het houtige gewas. Deze techniek is zeker niet nieuw, denk maar aan hoogstamboomgaarden.
Economische en ecologische meerwaarde
Agroforestry kan zowel op ecologisch als op economisch vlak zorgen voor een robuuster landbouwbedrijf.
Binnen het agroforestry landbouwsysteem wordt er gebruik gemaakt van verschillende etages. Dit kan boven de grond - door de combinatie van houtige gewassen in de bovenste etage en landbouwgewassen in de lagere etages – maar kan ook onder de grond waar bijvoorbeeld de wortels van de bomen, water kunnen opnemen uit diepere bodemlagen. Door deze betere benutting van zonlicht, nutriënten en water, kan agroforestry leiden tot een hogere productie van biomassa – in vergelijking met een monocultuur op dezelfde oppervlakte – en een grotere diversiteit aan landbouwproducten.
Een belangrijk element bij de opstart is het opmaken van een plan voor het perceel waar onder andere wordt nagedacht over het aantal bomen per hectare, welke soorten geplant zullen worden, de gewasrotatie en de toekomstige evolutie van het systeem. Hierin kan de Agroforestry Planner, die geconsulteerd kan worden op de website van Agroforestry Vlaanderen, het nodige advies verlenen.
Zowel op korte, middellange als lange termijn kan het agroforestry systeem worden gezien als een investering die een divers aantal verkoopbare producten te bieden heeft. In een eerste fase – op korte termijn – vormt het landbouwgewas (of de veehouderij) tussen de bomen de belangrijkste bron van inkomsten. In een latere fase – op middellange termijn – kunnen hier ook de inkomsten van vruchten en/of noten aan toegevoegd worden. Afhankelijk of er bomen werden gekozen met een korte of een lange omlooptijd kan er – op langere termijn – enerzijds brandhout of biomassa voor bijvoorbeeld de productie van houtsnippers of anderzijds kwaliteitshout worden geoogst.
Door de diversificatie van de landbouwproducten biedt dit landbouwsysteem, in het kader van de houtverkoop, een zeker flexibiliteit aan de landbouwer. Zo kan er voor het bepalen van de kapdatum of de datum van verkoop rekening worden gehouden met de meest actuele houtprijzen. Indien deze op het voorziene moment niet competitief zijn, kan er gemakkelijk worden beslist om de bomen op een later moment te kappen of te verkopen.
Naast een economische meerwaarde bieden agroforestry systemen ook een hoop ecosysteemdiensten met een positieve impact. Zo zorgen de houtige gewassen onder andere voor een vermindering van de bodemerosie, een verhoging van de biodiversiteit en vormen ze een windscherm. Wanneer bomen of struiken worden gecombineerd met veehouderij, kan het vee genieten van de schaduw.
De Vlaamse zelfvoorzieningsgraad in hout zou ook positief geïmpacteerd kunnen worden door een toename van agroforestry in Vlaanderen. Momenteel wordt de meerderheid van het hout voor de Vlaamse houtverwerkende industrie geïmporteerd uit het buitenland. Potentieel zou deze vraag naar hout gedeeltelijk kunnen worden opgevangen door bomen afkomstig uit agroforestry systemen. Aangezien de houtverwerkende industrie op zoek is naar kwaliteitshout, is het uiteraard belangrijk om de bomen op een correcte manier te beheren.
Vlaamse subsidies
Landbouwers kunnen éénmalig beroep doen op subsidies voor de aanplant van een boslandbouwsysteem in Vlaanderen. Binnen dit subsidiebedrag wordt maximaal 80% van de aanplantkosten vergoed, en moet aan bepaalde voorwaarden worden voldaan. Zo moet het perceel in de twee voorgaande verzamelaanvragen als landbouwperceel geregistreerd geweest zijn en moeten er per hectare minimaal 30 en maximaal 200 bomen geplant worden die op een homogene manier verspreid zijn over het perceel. Uiteraard moet er – indien het perceel niet in eigendom is – schriftelijke toestemming worden gevraagd aan de eigenaar. De bomen die op het perceel worden aangeplant moeten minstens voor 10 jaar behouden blijven en bovendien moet gedurende 10 jaar de teelt die tussen de bomen staat, als hoofdteelt worden aangegeven in de verzamelaanvraag.
Eind 2020 liep het Vlaams programma voor plattelandsontwikkeling (PDPO III) af. Voor de aanvragen van deze aanplantsubsidies (maatregel onder PDPO III) voor najaar 2020 – voorjaar 2021 en najaar 2021 – voorjaar 2022 werd in een overgangsmaatregel voorzien. Van zodra het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid is goedgekeurd wordt de fiche over deze aanplantsubsidies voor najaar 2022 – voorjaar 2023 op de website van het departement landbouw & visserij aangepast. Neem dus zeker een kijkje op de website van het departement landbouw & visserij voor de hierboven vermelde toekomstige aanpassingen, en voor een volledige oplijsting van al de subsidievoorwaarden.
Deze aanplantingssubsidie werd de voorbije 10 jaar in totaal door een 100-tal landbouwers aangevraagd, overeenkomstig met ongeveer 200 ha aan agroforestry. Desondanks dat agroforestry in Vlaanderen nog niet op grote schaal wordt toegepast, neemt het besef meer en meer toe dat deze vorm van landbouw een deel van de puzzel zou kunnen zijn bij het vinden van oplossingen voor de klimaatsverandering waar we zowel vandaag als in de toekomst mee (zullen) worden geconfronteerd.
Recentelijk bezocht voormalig Vlaams minister van landbouw Hilde Crevits, melkveehouder Nico Vandervelpen in Bekkevoort die ervoor koos om hazelaars en notelaars aan te planten op zijn graasweide. Op dit persmoment vertelde de minister dat het binnenkort, in het kader van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, ook mogelijk zal zijn om een subsidie aan te vragen voor het onderhoud van nieuwe aanplantingen.